Książka to mędrzec łagodny i pełen słodyczy, który puste życie napełnia światłem, a puste serca wzruszeniem ... - Kornel Makuszyński
Blog > Komentarze do wpisu

Średniowiecze – epoka (nie) tylko literacka

 

Niedawno Autorka Książek Zbójeckich znów zmobilizowała blogerów do podjęcia kolejnej inicjatywy, tym razem proponując wyzwanie dotyczące epoki literackiej, jaką jest Średniowiecze. Ten okres w dziejach literatury i nie tylko literatury jest mi chyba najbliższy, więc również postanowiłam się przyłączyć. Dzisiejszy wpis jest pierwszym, w którym chcę przybliżyć Wam epokę Średniowiecza. W kolejnych wpisach będę starać się podawać Wam trochę teorii i podpierać ją utworami literackimi, które znane są większości z nas jeszcze z czasów szkolnych. Na recenzje konkretnych powieści przyjdzie czas później.

 

 

Średniowiecze w Europie rozpoczęło się w 476 roku naszej ery, a zapoczątkował je upadek cesarstwa zachodnio-rzymskiego. Koniec epoki w dziejach Europy przypadł na koniec wieku XV i miał związek z takimi wydarzeniami jak: wynalezienie druku (1450 rok), upadek Konstantynopola (1453 rok) oraz odkrycie Ameryki (1492 rok). Do Polski Średniowiecze dotarło w połowie X wieku (963 rok – pierwsza wzmianka o państwie Mieszka I) i trwało do końca XV wieku.

Historia dzieli Średniowiecze na trzy okresy, czyli wczesne (V-X wiek), rozkwit (XI-XIII wiek; czasy wypraw krzyżowych) oraz schyłek (XIV-XV wiek). W Średniowieczu ogromną rolę odegrał przede wszystkim Kościół, który:

  • tworzył kulturę duchową i materialną;
  • był jedną z głównych potęg politycznych i dążył do utrzymania supremacji, tj. zwierzchnictwa w całym ówczesnym świecie;
  • zapoczątkował rozwój oświaty i literatury;
  • głosił, że jedynym celem człowieka na ziemi jest troska o zbawienie duszy i propagował życie w ascezie;
  • uznawał, że najważniejsza nauka to scholastyka i teologia;
  • krępował swobodny rozwój nauk teocentrycznym systemem dydaktycznym;
  • negował cały dorobek antyku, uznając, że jest on pogański.

W średniowiecznej filozofii zasadniczą rolę odegrały trzy kierunki, czyli augustynizm, tomizm i franciszkanizm. Pierwszy z nich został stworzony przez jednego z Ojców Kościoła – św. Augustyna. Jego nauka ujmowała pozycję człowieka jako sytuację dramatyczną, ponieważ człowiek jako byt pośredni pomiędzy zwierzętami a aniołami znajduje się wciąż w pewnym wewnętrznym konflikcie.

Z kolei tomizm to nauka głoszona przez św. Tomasza z Akwinu. Podobnie jak Augustyn zajmował się on sytuacją człowieka, lecz w jego poglądach nie przedstawiała się ona dramatycznie, ale harmonijnie. Miejsce, które zajmuje człowiek jest celowe i właściwe, gdyż może on świadomie dążyć do wyniesienia się na wyższy szczebel, czyli na tak zwaną "drabinę bytów". Jest to więc dla człowieka szansa i od niego zależy czy z niej skorzysta.

Ostatnim, trzecim, kierunkiem jest franciszkanizm wywodzący się z myśli i czynów św. Franciszka z Asyżu. Jego istotę stanowi wszechogarniająca miłość do człowieka i przyrody, życie w ubóstwie oraz zgoda, na to, co przynosi los.

Literatura okresu Średniowiecza rozwijała się w dwóch kręgach, tj. w kręgu kościelnym i dworskim. Twórcami literatury kościelnej byli przede wszystkim duchowni posługujący się językiem łacińskim. Wśród podstawowych cech tego rodzaju literatury wymienia się:

  • alegoryzm, czyli skłonność do obrazowego przedstawiania zjawisk i pojęć;
  • charakter moralizatorski oraz dydaktyczny;
  • przewagę treści religijnych.

Podstawowe gatunki literackie, które powstały w kręgu kościelnym to:

  • żywoty świętych (hagiografia) będące działem piśmiennictwa i obejmujące fakty i legendy z życia świętych oraz męczenników;
  • utwory apokryficzne, czyli takie o tematyce biblijnej, opowiadające najczęściej o życiu Świętej Rodziny, natomiast ze względu na przewagę fikcji literackiej utwory te nie są zaliczane do kanonu biblijnego;
  • pieśni religijne, głównie hymny;
  • kroniki, czyli chronologiczny zapis wydarzeń z życia Kościoła i państwa.

 

Ideał ascety w Legendzie o św. Aleksym

Legenda o św. Aleksym to utwór anonimowy, który powstał prawdopodobnie na przełomie V i VI wieku na Bliskim Wschodzie. W X wieku utwór przywędrował do Europy, gdzie św. Aleksy otoczony był wielkim kultem. Polski przekład legendy datuje się na połowę XV wieku.

Święty Aleksy pochodził z bogatej rodziny książęcej. Wyróżniał się przede wszystkim zasadami chrześcijańskimi, które przejął od swoich rodziców. Tak więc zgodnie z ich wolą pewnego dnia poślubił córkę cesarza. Jednak związek ten nie okazał się być dla niego szczęśliwy. Już w noc poślubną Aleksy porzucił swoją małżonkę, zabrał ze sobą bogactwa i odpłynął okrętem w podróż. Podczas owej podróży rozdał swoje bogactwo żebrakom, a sam rozpoczął żebracze życie. W ten oto sposób Aleksy podjął ascetyczny tryb życia, w imię Boga wyrzekając się wszelkich dóbr doczesnych. Po licznych przygodach i cudach, jakie miały miejsce podczas jego podróży, Aleksy znów trafił pod bramy domu rodzinnego. Jednak jako żebrak nie został rozpoznany przez rodzinę. Siedział więc w nieczystościach i żywił się odpadkami z ojcowskiego stołu. Takie umartwianie i narażanie się na ciągłe upokarzanie przez innych trwało przez wiele lat. W końcu Aleksy umarł, lecz przed śmiercią zdążył jeszcze spisać dzieje swojego życia. Po jego odejściu miały miejsce liczne cuda, a do jego ziemskich szczątek pielgrzymowali ludzie.

Asceza św. Aleksego polegała przede wszystkim na tym, iż wyrzekł się on wszystkiego, co miał na ziemi: żony, godności, chwały, rozgłosu, własnego kraju i miasta, rodziny oraz osobistego szczęścia. Jego cierpienie było pasmem wyrzeczeń, aby tym samym otworzyć sobie drogę do Nieba i doświadczyć zbawienia. Jednak z drugiej strony można przyjąć, że postępowanie Aleksego było negatywne wobec innych ludzi, ponieważ cechował je egoizm i myślenie jedynie o sobie. Tak naprawdę była to jego własna droga do osiągnięcia zbawienia.

O średniowiecznej literaturze dworskiej i wielu innych ciekawostkach charakterystycznych dla tej epoki opowiem następnym razem.

 

 


 

Słownik pojęć kultury i filozofii Średniowiecza

Teocentryzm (theos – bóg) – pogląd sprowadzający całokształt ludzkich spraw do Boga jako jedynej i najwyższej wartości. Celom pozaziemskim podporządkowano wszystkie dziedziny życia i działalności człowieka.

Asceza – dobrowolne i metodyczne ograniczanie własnych potrzeb życiowych, surowy tryb życia, umartwianie duszy i ciała; postawę ascezy Kościół propagował jako niezawodny środek uzyskania zbawienia.

Herezja – pogląd religijny sprzeczny z dogmatami religii panującej, odstępstwo od poglądów powszechnie przyjętych.

Scholastyka – główny kierunek filozofii średniowiecznej dążący do rozumowego udowodnienia słuszności dogmatów religijnych; jako podstawowej metody scholastycy używali logiki wypracowanej przez Arystotelesa.

 

Wpis powstał w ramach wyzwania czytelniczego

 




 

prawa autorskie zastrzeżone

czwartek, 17 stycznia 2013, krainaczytania

Polecane wpisy

TrackBack
TrackBack URL wpisu:
Komentarze
avo_lusion
2013/01/17 13:22:57
Oooo, cudownie:):) Ale super to opisałaś!! Bardzo ci dziękuję za dołączenie się do inicjatywy:) Wpis jeszcze dzisiaj znajdzie się na blogu z wyzwania;)
-
krainaczytania
2013/01/17 13:28:39
@Danusia
No przecież mówiłam, że dołączę ;-) A zaczęłam od teorii, ponieważ z czytaniem książek na razie muszę zaczekać, bo mam jeszcze inne zobowiązania czytelnicze. Ale recenzje z biegiem czasu też się pojawią :-)
-
avo_lusion
2013/01/17 13:36:33
No tak, ale spodziewałam się w marcu, a tu taka miła niespodzianka:)
-
krainaczytania
2013/01/17 13:40:33
@Danusia
Jeszcze nieraz Cię zaskoczę :*
-
isadora_5
2013/01/17 14:11:13
Super, że powstają nie tylko recenzje! Świetnie się czytało - i przypominało:)
Pozdrawiam serdecznie!
-
krainaczytania
2013/01/17 14:16:30
@Isadora
Dziękuję :-) Staram się być różnorodna i cieszę się, że to podoba się innym :-) Również serdecznie pozdrawiam! :-)
-
polonisty
2013/01/17 14:57:03
o! bardzo dobry początek:) przypomnienie wiadomości:) czekam na kolejne wpisy!
-
krainaczytania
2013/01/17 15:48:19
@Polonisty
Dzięki :-) Trochę z konieczności zajęłam się teorią, bo najpierw muszę uporać się z innymi lekturami. Ale z drugiej strony taki wstęp do wyzwania chyba nie jest złym pomysłem. Będzie jeszcze o szkolnictwie, teatrze, literaturze dworskiej i takie tam inne ciekawostki :-)))
-
avo_lusion
2013/01/17 15:54:07
Bosko;)
-
ksiazkowka
2013/01/17 15:56:02
Ja niestety za tą epoką w literaturze nie przepadam, ale doceniam inicjatywę Danusi. :)
-
krainaczytania
2013/01/17 16:02:04
@Danusia
Na pewno nie zabraknie Robina z Sherwood ;-) Zastanawiam się właśnie czy nie zacząć poszukiwać wszystkich albo przynajmniej większości powieści z jego udziałem ;-)
-
krainaczytania
2013/01/17 16:04:42
@Ewa
Ja sobie tak myślę, że to nie jest kwestia lubienia bądź nie samych epok literackich, tylko generalnie historii. To chyba tutaj tkwi sedno sprawy. Wyzwanie Danusi spadło mi jak z nieba, bo pewnie tak sama z siebie nie zmobilizowałabym się do czytania i pisania o Średniowieczu i, mam nadzieję, jeszcze o innych epokach literackich :-)
-
cyrysia
2013/01/17 16:22:27
Wspaniale to wszytko opisałaś. Ja niestety osobiście nie lubiłam tej epoki w szkole.
-
krainaczytania
2013/01/17 16:28:22
@Cyrysia
Szkoła ma to do siebie, że zniechęca do rzeczy, które tak naprawdę są bardzo ciekawe. Nauczyciele powinni tak uczyć, aby zachęcać uczniów. Niestety w wielu przypadkach jest odwrotnie. Wielu osobom ta epoka kojarzy się przede wszystkim z trudnym językiem, a to błąd. Dla mnie Średniowiecze to coś więcej. Bardzo chciałabym zobaczyć na przykład taki turniej rycerski :-)
-
Gość: Leger, *.plock.mm.pl
2013/01/17 19:18:45
Średniowiecze! Koszmar na historii! ;) I plus dla Ciebie, bo wytłumaczyłaś mi to lepiej niż pani K. :D Pozdrawiam :)
-
Gość: Nika, *.smgr.pl
2013/01/17 21:24:08
Ojej, tak bardzo kojarzy mi się z lekcją polskiego... Niestety, to właśnie podczas nich pojawiła się moja nienawiść do średniowiecza i romantyzmu. Te dwie epoki wybitnie mnie irytowały. Ale cóż, lekcja to coś innego, a "prawdziwe życie" coś innego, więc może spróbuję się przemóc. ;)
-
krainaczytania
2013/01/18 10:46:06
@Leger
To bardzo się cieszę, że mój tekst okazał się być dla Ciebie bardziej zrozumiały niż wywody Twojej nauczycielki. Ale cóż poradzić... Nie każdy nauczyciel ma dar tłumaczenia ;-)
-
krainaczytania
2013/01/18 10:48:49
@Nika
Masz rację. Lekcje w szkole to zupełnie coś innego niż prawdziwe średniowieczne życie. Kiedy chodziłam do szkoły też nie wszystko rozumiałam i nie wszystko lubiłam. Czasami trzeba było nieźle kombinować, żeby przebrnąć przez jakąś epokę. Mam nadzieję, że jak już przestaniesz kojarzyć epoki tylko ze szkołą, sama też je polubisz :-)
-
felicja79
2013/01/18 15:57:55
Widzę, że rok średniowiecza rozpoczął się na dobre! Bardzo się cieszę! Świetna inicjatywa i super, że natchnęła Cię do wpisu jakiego jeszcze na blogach nie widziałam :-).
-
Gość: Krasnoludek, *.adsl.inetia.pl
2013/01/18 19:57:35
Ciekawe przypomnienie;) Dobrze jest sobie odświerzyć kawałek zakurzonej wiedzy, tym bardziej, że też interesuję się tą epoką - to jedna obok romantyzmu i pozytywizmu, z najbliższych mojemu sercu;)
-
krainaczytania
2013/01/19 10:04:01
@Felicja
Takich wpisów planuję jeszcze kilka zanim przejdę do typowych recenzji książek. Chciałam przyłączyć się do akcji od początku, ale niestety na czytanie książek na razie nie mam czasu, ponieważ muszę uporać się z zaległościami :-)
-
krainaczytania
2013/01/19 10:06:29
@Krasnoludek
Dla mnie Średniowiecze ma szczególną wymowę, pomimo że to chyba najbardziej prymitywna epoka w dziejach historii. Cieszę się, że Ci się podobał mój wpis :-)


Kornel Makuszyński - Patron Bloga





Napisz do mnie
Kraina Czytania





Follow on Bloglovin






Kraina Czytania
on Google+



Related Posts Plugin for WordPress, Blogger...
Lubię czytać


Co czytać?