Książka to mędrzec łagodny i pełen słodyczy, który puste życie napełnia światłem, a puste serca wzruszeniem ... - Kornel Makuszyński
Blog > Komentarze do wpisu

Dojrzała i romantyczna

 

Jane Austen

 

      Perswazje

 

 

 

Wydawnictwo: PRÓSZYŃSKI I SK-A
Warszawa 2003
Tytuł oryginału: Persuasion
Przekład: Anna Przedpełska-Trzeciakowska

 

 

 

Powszechnie uważa się, iż Perswazje to najpoważniejszy konkurent Dumy i uprzedzenia w kwestii najbardziej udanej powieści w dorobku literackim Jane Austen. Być może jest w tym odrobina prawdy, ponieważ moim zdaniem obydwie powieści są do siebie podobne. Tak samo jak podobne są główne bohaterki. W obydwu przypadkach mamy też do czynienia z „miłością od drugiego wejrzenia”, choć powody takiego a nie innego postępowania zainteresowanych panien są odmienne.

Różnicę na pewno stanowi język, jakim posługuje się Jane Austen. Perswazjom bez wątpienia brakuje lekkości i dowcipu tak charakterystycznego dla Dumy i uprzedzenia, lecz z drugiej strony to właśnie Perswazje są tym dziełem, które jest najdojrzalsze pod względem sposobu przekazywania uczuć oraz ukazywania schematów myślenia. Czytelnik dostrzega jak bardzo zmienia się w tym przypadku kierunek twórczości Autorki, która stawia na powagę i delikatność w konstruowaniu charakterów postaci, jak również w kreowaniu samych bohaterek, którym nieobce są życiowe doświadczenia, co zarazem kształtuje ich umysły i precyzuje poglądy, dzięki czemu stają się mniej chwiejne pod względem moralnym oraz intelektualnym. Delikatność w kwestii demaskowania ludzkich wad i niedoskonałości nie polega w tym przypadku na łagodzeniu ich przy pomocy śmiechu lub ukazywaniu bohaterów poprzez ich działania oraz sposób, w jaki są traktowani i jak traktują innych, a także poprzez konfrontację tego, co sami o sobie mówią bądź myślą z tym wszystkim, co twierdzi i myśli o nich otoczenie. Tego nie dostrzeżemy na przykład w Emmie. Tego rodzaju zabieg stwarza narratorowi możliwość zachowania względnego dystansu wobec historii, jaką akurat opowiada.

Pomimo iż satyra nie pozwala o sobie zapomnieć, odzywając się od czasu do czasu, to jednak Perswazji nie można określić mianem „komedii manier oraz obyczajów”, ponieważ w tym przypadku czytelnik ma do czynienia z powieścią dotykającą uczuć dojrzałych ludzi oraz miłości, która mimo przeszkód w formie towarzyskich barier, dumy oraz strachu przed prośbą o danie drugiej szansy, jak również długiej rozłąki, trwa przez lata.

Analizując całokształt twórczości Jane Austen można dojść do przekonania, że Autorka nigdy wcześniej nie stworzyła równie emocjonalnego napięcia pomiędzy dwojgiem głównych bohaterów oraz nie odważyła się na tak silne wyznania, czego przykładem może być list kapitana Fredericka Wentwortha adresowany do Anne Elliot:

Nie mogę dłużej słuchać w milczeniu. Muszę przemówić do Ciebie w jedyny dostępny mi sposób. Ranisz moją duszę. Rzucam się od rozpaczy do nadziei. Nie mów mi, żem przyszedł za późno, że te drogocenne uczucia wygasły na zawsze. Ofiaruję Ci siebie z powrotem – to serce bardziej jest dzisiaj Twoje niż osiem i pół lat temu, kiedyś je nieledwie złamała. Nie powiadaj, że mężczyzna szybciej zapomina niż kobieta, że jego miłość wcześniejszą ma śmierć. Nie kochałem żadnej oprócz Ciebie. Możem był niesprawiedliwy, może słaby i urażony, lecz nigdy – niestały. Ty jedynie przywiodłaś mnie do Bath. Dla Ciebie tylko myślę i robię plany. Czyż nie widzisz tego? Czy możesz nie zrozumieć mych pragnień? Nie czekałbym nawet tych dziesięciu dni, gdybym mógł odczytać Twe uczucia, tak jak Ty, sądzę, przejrzałaś moje. Ledwo mogę pisać. Co chwila słyszę coś, co mnie przytłacza. Zniżasz głos, lecz ja potrafię rozróżnić ton tego głosu, kiedy inni nie mogą go dosłyszeć. Zbyt dobra, zbyt wspaniała istota! Doprawdy, oddajesz nam sprawiedliwość. Wierzysz, że istnieje prawdziwa miłość i wierność męska. Wierzaj, że taką miłością najgorętszą, najbardziej stałą przepełniony jest F.W. (…)[1]

I jak tu otrząsnąć się po przeczytaniu takiego listu? Bardzo podobne słowa zawierała wypowiedź pana Fitzwilliama Darcy’ego, kiedy po raz drugi oświadczył się Elizabeth Bennet.

Jeżeli pani uczucia nie uległy zmianie od kwietnia, proszę powiedzieć mi o tym od razu. Moje uczucia i pragnienia się nie zmieniły, lecz jedno pani słowo sprawi, że więcej już nie podejmę tego tematu.[2]

Perswazje określane są jako najbardziej romantyczna powieść Jane Austen. Dlaczego? Otóż, fakt ten ma związek nie tylko z tak wyrazistym przedstawieniem uczuć i ich rozwoju, lecz przede wszystkim z postawą bohaterów wobec narzucanych przez dziewiętnastowieczne społeczeństwo praw i zasad. Już w wieku dziewiętnastu lat Anne Elliot ulega perswazjom ze strony najbliższych i wbrew własnej woli zrywa zaręczyny z kaptanem Wentworthem, ponieważ mężczyzna nie dorównuje jej pozycją społeczną. W miarę upływu czasu Anne uczy się myśleć samodzielnie i nie pozwala już, aby otoczenie narzucało jej cokolwiek. To postanowienie jest chyba najsilniejsze w porównaniu z tokiem rozumowania innych bohaterek powieści Jane Austen i ich buntu wobec panujących ówcześnie konsensów. W innych utworach Autorki (z wyjątkiem Emmy) to przeważnie do mężczyzn należy pokonywanie społecznych barier i w konsekwencji poślubienie panny z niższej sfery. Lecz w przypadku Perswazji w grę wchodzi nie tyle sytuacja finansowa, co urodzenie.

Choć wypowiadając się o narzeczonym córki, sir Walter nie sili się na zbytnią delikatność, to jednak to ostatecznie do Anne należy decydowanie o swoim dalszym losie. To właśnie ona otrzymuje autentyczną władzę, natomiast nie popychający ją społeczny mechanizm. Anne sprzeciwia mu się i dokonuje czegoś na kształt łagodnej rewolucji, zamiast niszczyć mur, jedynie go przesuwa.

Sama Jane Austen określiła Anne Elliot jako postać zbyt dobrą, aby mogła być jej. Aczkolwiek Anne nie posiada silnego charakteru, energii czy błyskotliwości Elizabeth Bennet, nie jest też pełna sprzeczności i dzięki temu równie interesująca co Emma, lecz cechuje ją pewna oryginalna zwyczajność, która w efekcie pozwala dostrzec w niej łagodny heroizm dotyczący wierności samej sobie.

Czytelnik w Perswazjach może także zaobserwować trzy rodzaje środowisk, tj.:

  • bogatą szlachtę i arystokrację;
  • staroświeckie, średniozamożne, a także niezbyt dobrze wykształcone, choć z długą tradycją ziemiaństwo;
  • środowisko marynarzy (kapitanowie, admiralicja i ich żony).

Wydaje się, że najbardziej pozytywnie przedstawia się ziemiaństwo i środowisko marynarzy. Szczególnie ta ostatnia grupa potrafi godzić szacunek dla własnej rodziny z oddaniem dla kraju. Akcenty narodowe, jak również pragnienie zrywania pęt narzucanych przez odwieczny porządek, a także zaakcentowana znacznie mocniej aniżeli kiedykolwiek wyższość wartości człowieka nad jego pozycją w świecie oraz umiejętność ufania naturalnemu instynktowi zamiast autorytetom, istotnie stanowią o występowaniu cech romantyzmu.

Jest mi trudno wyobrazić sobie, aby Jane Austen kiedykolwiek mogła stać się bezkompromisową romantyczką, gdyby los pozwolił jej nadal żyć i tworzyć, bo przecież na kartach Perswazji znalazło się kilka ironicznych uwag pod adresem samego Byrona. Lecz z drugiej strony trudno też wyobrazić sobie, aby obraz tejże prozy nie uległ zmianie.

Na koniec ciekawostka. Otóż, niektórzy znawcy twórczości Jane Austen twierdzą, że Perswazje to najbardziej autobiograficzna powieść Autorki. Tak więc zastanawiam się, czy może przypadkiem w jej otoczeniu nie było jakiejś „serdecznej” i „uczynnej” Lady Russell, która skutecznie odradzała jej zamążpójście? 

 

Moja ocena: 5/6



[1] J. Austen, Perswazje, Wyd. Prószyński i S-ka, Warszawa 2003, s. 232.

[2] J. Austen, Duma i uprzedzenie, Wyd. Prószyński i S-ka, Warszawa 2001, s. 420-421.

 

 

prawa autorskie zastrzeżone



sobota, 19 stycznia 2013, krainaczytania

Polecane wpisy

TrackBack
TrackBack URL wpisu:
Komentarze
felicja79
2013/01/19 12:20:22
Też się zastanawiałam, ile w "Perswazjach" jest przeżyć samej autorki. Niestety nigdy się nie dowiemy.
List Wentwortha, który zacytowałaś jest szalenie uczuciowy. Jaka kobieta by mu się oparła? :-)
Zgadzam się, że "Perswazje" są dojrzalsze niż inne powieści Jane Austen. Łagodnymi środkami potrafiła pokazać i uczucia i charaktery.
-
krainaczytania
2013/01/19 12:26:46
@Felicja
No ja to bym na pewno nie pozostała obojętna na taki list. ;-) Powiem Ci, że gdzieś tak do połowy książki to mnie trochę fabuła nudziła, ale potem naprawdę były emocje. :-)
-
cyrysia
2013/01/19 13:34:01
W głębi duszy jestem romantyczką, dlatego lubię czytać o różnych odcieniach miłości, tej spełnionej, jak i nierealnej a skoro twierdzisz, że ,,Perswazje'' określane są jako najbardziej romantyczna powieść Jane Austen, to ja wyjątkowo skuszę się na tę historię.

-
ksiazkowka
2013/01/19 13:45:55
Jak nie po drodze mi z takimi książkami tak do Austen ciągnie mnie od dawna. Sama nie wiem dlaczego. :)
-
krainaczytania
2013/01/20 14:38:27
@Cyrysia
Moim zdaniem żadna inna powieść Jane Austen nie pobije "Mansfield Park". Akcja w "Perswazjach" przyśpiesza dopiero gdzieś tak od połowy. Spróbuj, może dzięki tej książce przekonasz się do klasyki :-)
-
krainaczytania
2013/01/20 14:41:30
@Ewa
Najlepszą motywacją do sięgnięcia po jakiekolwiek książki jest przystąpienie do wyzwania czytelniczego. Gdyby nie Beata, to jestem, pewna, że do dziś miałabym na koncie tylko "Emmę", którą czytałam jeszcze w liceum. To właśnie dzięki wyzwaniu przeczytałam prawie wszystkie książki Jane Austen. Została nam jeszcze jedna. :-)
-
bujaczekowna
2013/01/20 15:03:33
Wstyd się przyznać, ale nic jeszcze tej autorki nie czytałam. Jakoś nie było nam po drodze. :)
-
Gość: Krasnoludek, *.adsl.inetia.pl
2013/01/20 19:10:41
Pomimo dojrzałości i uwag, iz "Perswazje" są najlepszą powieścią autorki, ja i tak żywię cieplejsze uczucia do "dumy i uprzedzenia";)
-
krainaczytania
2013/01/21 11:24:46
@Bujaczekowna
Gdyby nie wyzwanie czytelnicze, to ja również nadal byłabym na etapie "Emmy". Też do klasyki jakoś nigdy nie pałałam zbytnią miłością. Dopiero niedawno odkryłam, że warto ją czytać. Może Ty też kiedyś po nią sięgniesz? :-)
-
krainaczytania
2013/01/21 11:26:52
@Krasnoludek
Z kolei najlepszą powieścią w moim odczuciu jest "Mansfield Park" i choć powszechnie traktowana jest jako powieść zła, to ja dałam jej najwyższą ocenę. Dla mnie jest ona najlepsza i nawet opinie najwybitniejszych znawców twórczości Jane Austen tego nie zmienią :-)
-
cyrysia
2013/01/21 15:47:47
@krainaczytania- tej autorki mam u siebie na półce ,,Dumę i uprzedzenie'', więc chyba najpierw ją spróbuje przeczytać a potem poszukam "Mansfield Park".
-
krainaczytania
2013/01/22 10:23:26
@Cyrysia
Bardzo jestem ciekawa Twojej opinii. "Duma i uprzedzenie" generalnie traktowana jest jako najlepsza książka Jane Austen. :-)
-
Gość: ellie, *.neoplus.adsl.tpnet.pl
2013/01/23 23:13:50
Musze się przyznać, że nie sięgnęłam po żadną z książek pani Austen. Zamierzałam to zrobić, ale na mojej drodze pojawiały się wciąż to nowe literackie perełki. Jednak uwielbiam romanse. Lubię w nie wierzyć i je przeżywać. Cóż... wychodzi na to, że teraz w bibliotece będę poszukiwać, którejś z książek Jane Austen. Dziękuję za zachętę :)
-
krainaczytania
2013/01/24 09:44:30
@Ellie
Będę się powtarzać, ale gdyby nie wyzwanie czytelnicze, to też nie sięgnęłabym po książki Jane Austen. To właśnie wyzwanie zmobilizowało mnie do tych powieści. Od tego czasu generalnie chętniej sięgam po klasykę. Ja też lubię romanse. Lubię te współczesne i te klasyczne i nie wstydzę się do tego przyznać. Mam nadzieję, że Jane Austen nie zawiedzie Twoich oczekiwań :-)


Kornel Makuszyński - Patron Bloga





Napisz do mnie
Kraina Czytania





Follow on Bloglovin






Kraina Czytania
on Google+



Related Posts Plugin for WordPress, Blogger...
Lubię czytać


Co czytać?